Ο Ντοστογιέφσκι και ο... ηλίθιος 
Dosto LazoΔεν είμαι απ’ αυτούς που θεώρησαν προσβολή αυτό που είπε ο μεγάλος του θεάτρου Λαζόπουλος για τον Σταύρο Θεοδωράκη, ότι δηλαδή «είναι κρίμα που ο Ντοστογιεύσκι δεν τον γνώρισε πριν γράψει τον Ηλίθιο». Αντίθετα μάλιστα. Θέλω να πιστεύω ότι σαν άνθρωπος της τέχνης και γνωρίζοντας πολύ καλά την πλοκή του μυθιστορήματος έκανε μια θεμιτή και δημιουργική κατά τα άλλα ερμηνεία του κλασικού αριστουργήματος για να το προσαρμόσει μεταφορικά στα πολιτικά δεδομένα της σημερινής Ελλάδας:

ο Λαζόπουλος είδε την πολυπόθητη από πολλούς μνηστήρες πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος Nastas’ja Filippovna, όχι σαν ένα απλό υποκείμενο ερωτικού πόθου, αλλά τη φαντάστηκε σαν την εξουσία που τόσοι και τόσοι θέλουν να κατακτήσουν. Και τον Θεοδωράκη ως τον Myskin, τον «Idiot» του τίτλου.

H Nastas’ja από πολύ μικρή μένει ορφανή και κάποιος πλούσιος φίλος του πατέρα της, ο Afanasij Ivanovic Tockij αναλαμβάνει την προστασία της, κάνοντάς την ταυτόχρονα περιστασιακή ερωμένη του. Στο πρόσωπο του Afanasij μπορούμε κάλλιστα να δούμε όλους τους ιδιοτελείς ιδιώτες, προστάτες της εξουσίας. Κάποια στιγμή ο Tockij, γεράζοντας, αποφασίζει ότι είναι καιρός η Nastas’ja να παντρευτεί, και προκειμένου να πείσει τον Gavrila Ardalionovic, γραμματέα του στρατηγού Epancin, να δεχθεί σαν σύζυγό του μια ατιμασμένη γυναίκα, την προικίζει με 75.000 ρούβλια! Στα πρόσωπα αυτά μπορούμε να φανταστούμε την αστική τάξη στο σύνολό της (κεφάλαιο, στρατιωτικούς, γραφειοκράτες), και την εκκλησία βέβαια που ως αντιπρόσωπος του θεού επί της γης νομιμοποιεί κάθε σχέση εξουσίας.
Στη γιορτή των γενεθλίων της, όπου ή Nastas’ja θα αναγγείλει αν θα παντρευτεί ή όχι τον Gavrila, κάνουν την εμφάνισή τους και οι άλλοι δύο μνηστήρες: o Parfen Rogozin, ένας άξεστος λαϊκός τύπος που από την αρχή του έργου δηλώνει ότι επιθυμεί τον πλούτο και βέβαια την Nastas’ja, και ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, ο φτωχός πρίγκιπας Myskin, ένας τίμιος και ειλικρινής νέος με πολύ ευγενικούς τρόπους, τόσο αγνός και αδιάφθορος που μπροστά στην πονηριά των υπολοίπων φαντάζει ηλίθιος. Με διαφορετικές προθέσεις και τρόπους ο καθένας προσπαθούν να πείσουν τη Nastas’ja Filippovna. Ο αναιδής Gavrila και προκειμένου να ικανοποιήσει το πάθος του της προσφέρει 100.000 ρούβλια, υπερβαίνοντας την προσφορά προίκας του Tockij. Η Nastas’ja, η οποία μετά από συμβουλή του Myskin έχει ήδη απαρνηθεί τον Gavrila, είναι έτοιμη να υποκύψει στη χυδαία πρόταση του Rogozin, για να μην καταστρέψει με τη φήμη της τη ζωή του απονήρευτου (Idiot) Myskin. Τότε ο αγνά ερωτευμένος Myskin της εξομολογείτε ότι είναι διατεθειμένος να την παντρευτεί και χωρίς προίκα, γιατί την αγαπάει παρόλο που είναι ατιμασμένη και προκειμένω να συνεχίσουν μαζί μια τίμια και όμορφη ζωή, είτε χρειαστεί να εργάζεται είτε γίνει αποδέκτης ο ίδιος της πλούσιας κληρονομιάς που περιμένει.
Αν ο Λαζόπουλος είδε στο πρόσωπο του «ηλιθίου» Myskin τον Θεοδωράκη, ως το σημείο αυτό της εξέλιξης της ιστορίας είδε πολύ σωστά κατά τη γνώμη μου, μένει να δούμε αν το πολιτικό μέλλον της Ελλάδας θα ανταποκριθεί και στην περεταίρω πλοκή του μυθιστορήματος. Ελπίζω να μην συμβεί, γιατί στο τέλος η Nastas’ja Filippovna πεθαίνει δολοφονημένη δια χειρός Rogozin.
Αυτός ο Rogozin πάλι ποιόν σας θυμίζει κύριε Λαζόπουλε;

Χρήστος Γιαννακόπουλος