Τελευταία εβδομάδα της κόρης στο τσελιγκάτο του πατέρα της, την Κυριακή παντρεύονταν και θα πάγαινε μακριά στα αφιλόξενα ξένα. Η εβδομάδα πριν τον γάμο είναι η εβδομάδα που η κόρη εκθέτει τα προικιά της σε συγγενείς και φίλους και δέχεται τα δώρα τους, είναι η εβδομάδα που πιάνονται κυριολεκτικά τα προζύμια για το ψωμί του γάμου, παρακάτω θα αναφερθώ για την ιδιαίτερη σημασία που έδιναν στο προζύμι του γάμου και τις δοξασίες που το συνόδευαν. Ένα ψωμί ποιο φροντισμένο και διπλά-τριπλά ζυμωμένο κάτι σαν το εφτάζυμο. Έδιναν ιδιαίτερη σημασία στο ψωμί του γάμου, ώστε να ξεχωρίζει από το καθημερινό. Όλα στο γάμο ήταν ξεχωριστά, άσε εκείνες οι πίτες και τα ψητά από το κοκορέτσι μέχρι το σπληνάντερο και το σφαχτό στη σούβλα. Όλοι χαίρονταν και τραγουδούσαν και τα κορίτσια με τις γυναίκες να πηγαινοέρχονται στο καλύβι της νύφης πάντοτε πρόθυμες να βοηθήσουν για να κάνουν τις τελευταίες στιγμές της κόρης στους δικούς της ευχάριστες.
Αλλά η κόρη σκεπτική και με μάτια υγρά σκέπτονταν τι την περίμενε, σκέπτονταν την πεθερά και τη συμπεριφορά της, σκέπτονταν τις κουνιάδες της, αλλά και αυτόν τον άνδρα της. Θα ήταν καλός; Θα τη βοηθούσε; Θα την πρόσεχε αν αρρώσταινε; Τα θα, να τριβελίζουν το μυαλό της και να μην μπορεί να κοιμηθεί ήσυχα! Πετάγονταν στον ύπνο της και έμενε ξάγρυπνη επί ώρες. Και η μάνα της να ξαγρυπνά μαζί της και να προσπαθεί να την ηρεμήσει:
- Μην χολοσκάς, κόρη μου, και μην στενοχωριέσαι! Ο άνδρας που θα πάρεις είναι πολύ καλός.
- Και πού το ξέρεις, μάνα;
- Το ξέρω, κόρη μου, ρώτησα μια ξαδέλφη μου που είναι παντρεμένη εκεί με έναν μπάρμπα του άνδρα σου και μου είπε, καθώς και η πεθερά σου είναι καλοκάγαθη και είμαι σίγουρη θα σε αγαπούνε και θα σε προσέχουν, άσε ο πεθερός σου είναι ένα κομμάτι μάλαμα.
- Καλά, μάνα, γιατί δεν μου τα είπες όλα αυτά;
- Να, σου τα λέγω τώρα. Άντε , πλάγιασε τώρα.
- Μάνα;
- Τι είναι πάλι;
- Πώς τη λένε την ξαδέρφη σου;
- Καλλιόπη, την ξέρεις, ήρθε πρόπερσι και τη φιλέψαμε. Μάλιστα είναι αυτή που ξεκίνησε το προξενιό.
- Μάνα μου καλή μου μάνα, ξαλάφρωσα.
- Άντε πλάγιασε τώρα
- Και η κόρη πλάγιασε σαν αρνάκι βυζανιάρικο.
Οι Σαρακατσάνοι, όπως και ο περισσότερος κόσμος, εκφράζονται με το τραγούδι και το μοιρολόγι στις χαρές και στις λύπες τους. Είναι ξακουστά τα μοιρολόγια και ιδίως τα τραγούδια με τα οποία εκφράζονταν. Παρακάτω θα παραθέσω ένα τραγούδι που αναφέρεται στην κόρη που περνά τις τελευταίες ημέρες στο σπίτι της:
Μη με μαλώνεις μάνα μου και μη με παραπαίρνεις,
ακόμη απόψε είμαι δω ταχιά και το Σαββάτο,
την Κυριακούλα το πρωί παντρεύομαι και πάω μακριά στα ξένα
θα κάνεις χρόνους να με ιδείς χρόνους να μ' ανταμώσεις.
Το τραγουδάκι αυτό βγαλμένο καθαρά από την σαρακατσάνικη ζωή εκφράζει τον καημό της κόρης που πρόκειται να παντρευτεί και να πάει μακριά στα ξένα, στα μαύρα ξένα, εκεί που τους ξένους δεν τους κλαίνε, τους ξένους δεν τους θάβουν. Και όλα αυτά η κόρη τα γνώριζε μέσα από τα τραγούδια και τις παραδόσεις ασχέτως αν ήταν στην φαντασία του ανώνυμου ποιητή και μόνο. Για τις αγνές ψυχές των νεαρών κοριτσιών είχαν καταλυτική επίδραση. Για τους Σαρακατσάνους όλες οι δοξασίες αυτές ήταν φωλιασμένες μέσα τους και τους επηρέαζαν βαθύτατα. Η χαρά του γάμου ήταν ανακατωμένη με τη λύπη του χωρισμού. Έκλαιγαν στους γάμους μικροί και μεγάλοι! Να σκεφθείτε ότι την ώρα του χωρισμού υπήρχαν άνθρωποι που μονίμως είχαν τα βλέμματα υγρά. Όλα αυτά βέβαια σήμερα φαντάζουν αταίριαστα αλλά παλιότερα ήταν ο κανόνας.
Και θα μου επιτρέψετε να αναφέρω εδώ κάτι παρόμοιο που συνέβαινε στη συμπαθή, περήφανη και ξακουστή τάξη των Καραγκούνηδων του Θεσσαλικού κάμπου: Παντρεύονταν μια Καραγκούνα στο χωριό μας και ο καλός της ήταν ξενοχωρίτης, δηλαδή από το διπλανό χωριό, και όλοι οι οικείοι έκλαιγαν, οπότε ακούγεται μια γειτόνισσα της νύφης να λέγει σε τόνο υψηλό: αφού νιθιλιέτι τι νιδονιέτι κι τώρα μοι καθισιέστι κι κλαίτει!
Και τώρα θα αναφερθώ σε έναν γάμο δικό μας που η νύφη ήταν από την κεντρική Μακεδονία και ο γαμπρός από την κάτω Θεσσαλία προς τη Στερεά Ελλάδα.
Από την Ημαθία η κόρη, από την Μαγνησία ο γαμπρός. Από μεγαλοτσέλιγκα η κόρη, από μεγαλοτσέλιγκα ο γαμπρός, κατά τα ήθη και έθιμα της γενιάς μας, της γενιάς των Σαρακατσάνων. Το καλοκαίρι το τσελιγκάτο της νύφης ξεκαλοκαίριαζε στα Τσεκούρια Βερμίου και του γαμπρού στα Άγραφα της Πίνδου. Λίγο μακριά βέβαια αλλά αυτή ήταν η τύχη της κόρης. Από τους Γκαρελαίους η Γεωργίτσα, από Μαλαμουλαίους ο Μήτσιος. Το 'φερε η τύχη και συμπεθέριασαν, Θεού θέλημα. Ο γάμος έγινε αρχές περίπου του περασμένου αιώνα. Και από τότε η νύφη έβλεπε τους δικούς της μουσαφίρισσα.
Ο γάμος ήταν κορυφαίο γεγονός στη ζωή, περίπτωση δε να διαλυθεί ήταν αδύνατη μέχρι σπάνια. Ο λόγος που δίδονταν από το ζευγάρι ενώπιον Θεού -Παππά-, συγγενών και καλεσμένων ήταν κάτι παραπάνω από ιερός, ήταν δεσμός ακατάλυτος. Δεν αναφέρεται από κανέναν και πουθενά σε ανατολή και δύση περίπτωση διάλυσης σαρακατσάνικου γάμου.
Ο γάμος άρχιζε από την ημέρα που πιάνονταν το προζύμι για την Παρασκευή του ψωμιού του γάμου καθώς και την κουλούρα που θα αντάλλαζαν γαμπρός και νύφη. Η ημέρα αυτή ήταν συνήθως Πέμπτη ή Παρασκευή. Και εδώ θα χρησιμοποιήσω το περίφημο τετράδιο του κυρίου Γιάννη Σ. Μπάτζιου, παραθέτοντας δύο τραγουδάκια του γάμου με ιδιαίτερη συμβολική αξία:
Ανάχλια ανάχλια το νερό κι αφράτο το προζύμι.
Κόρη ξανθιά τ΄ανάπιανε , ξανθιά τ΄ανεβατίζει,
Με μάνα, με πατέρα, μ' αδέρφια και ξαδέρφια,
Με προκομένο σόι.
Και το άλλο:
Ν΄ευχήσουμε, πατέρα μου (ή μάνα μου),
Στα πρώτα κοσκινίδια.
Ν' ευχή μου να 'χεις γιόκα μου (ή κόρη μου),
Θεός να σε προκόψει.
Η κόρη που θα έπιανε το προζύμι απαραιτήτως να είχε γονείς σε ζωή, αγόρια και κορίτσια. Πίστευαν ότι τα παιδιά με γονείς αποτελούσαν τη μαγιά της γενιάς μας, όλα ξεκινούσαν από εκεί.
- Άιντε παιδί μου με την ευχή του Θεού και της Παναγιάς στο σπίτι σ΄τώρα.
Αποστολή του νιου και της νιας να κάνουν δικό τους σπιτικό με αγόρια και κορίτσια. Έτσι εξασφαλίζονταν η συνέχεια του γένους.
Σημείωση: Η νύφη, νονά μου, πρώτη ξαδέλφη της μάνας μου.
Κωνσταντίνος Γαλλής